وبلاگ

بررسی مباحث ادبیات کودک در ایران و جهان ، در گفت‌وگو با سرکار خانم پرستو سویزی مدیر تألیف مجموعه‌ی کتاب‌های زنبور

speech

در گفت‌وگو با سرکار خانم پرستو سویزی، مدیر تألیف مجموعه‌ی کتاب‌های زنبور (واحد کودک و نوجوان انتشارات بین‌المللی گاج) به بررسی و واکاوی مباحث ادبیات کودک در ایران و جهان و نیز آسیب‌شناسی این موضوع پرداختیم. خانم پرستو سویزی کودک را «نقشینه‌ی قالی هزار رنگی می‌داند که رنگ و نگارش تنیده در تار و پود جامعه است.» ایشان درباره‌ی اهمیت و جایگاه ادبیات کودک در دنیای معاصر می‌گوید که در ادامه می‌خوانید:

۱) حال و هوای این روزهای زنبور چه‌طور است؟

حال و هوای این روزهای زنبور مثل همیشه، آفتابی است. مشغله‌ها و دل‌مشغولی‌های من محصور و محدود به مکان فیزیکی مشخصی نیست. محرک و انگیزه‌ی من در این راه، یافتن و تجربه‌ی رویکردهای خلاقی است که تولید اندیشه و دانایی می‌کند. نمی‌خواهم در زنبور برای تولید کتاب، درختی قطع شود، همیشه تلاش کرده‌ام در سرزمین زنبور درخت کتاب بکارم؛ درخت‌هایی که کاشت و پرورش و نگه‌داری آن‌ها به شیوه‌ای است که اشتیاق و انگیزه‌ی خوانندگان کتاب آب حیات آن‌ها باشد. زنبور هوای تازه‌ی کتاب است. زنبور کوشیده چشم و چراغ روشن یک اتفاق نو باشد.

۲) انتشارات گاج در این برهه‌ی زمانی به‌طور تخصصی وارد حوزه‌ی کودک شده است، درباره‌ی مخاطرات این حوزه دلهره و نگرانی ندارید؟

(پشتوانه‌‌ی حرکت ما در این مسیر تجربه‌ی غنی و پربار گاج در این زمینه است.) انتشارات گاج سال‌هاست که به‌طور تخصصی به مسائل آموزشی می‌پردازد. کارگاه‌های پژوهشی این نشر زبان‌زد خاص و عام است. سیاست‌گذاری گاج واکاوی نگرش‌های متنوع آموزش و به‌گزینی رهیافت‌های این حوزه در راستای پیشرفت علمی دانش‌‌آموزان این مرز و بوم است.

حال گاج با بهره‌گیری از چنین پشتوانه‌ای قصد ورود به حوزه‌ی کودک را دارد. رویکرد گاج به ادبیات کودک، تکرار مسیرهای قبلی در این حوزه نیست. این نشر همیشه مبدع و پیش‌رو بوده است. سرمایه‌گذاری گاج بر مجموعه کتاب‌های زنبور نویدبخش سرآغازی تازه در عرصه‌ی ادبیات کودک ایران است. گروه‌های پژوهشی و عملیاتی گاج سال‌ها به بررسی دقیق مسائل حوزه‌ی کودک و آسیب‌شناسی این مقوله و رصد کردن رویکردهای نشرهای فعال در این زمینه پرداخته است. گاج در این زمینه برند بسیار متفاوتی است.

۳) شما به‌طور تخصصی به کدام بخش از حوزه‌ی کودک می‌پردازید؟

هر گلی بوی خودش را دارد. طعم عسل‌های کندوی زنبور، شیرین و متنوع است. راستش، آفرینش یک اثر ادبی برای کودک واجد شاخص‌های خاص خود است. بسط و تشریح مفاهیم تخصصی این حوزه، نیازمند مباحث کارشناسی عمیق و میزگردهای نقد و بررسی دقیق است، که در این مقال نمی‌گنجد. خلاصه بگویم مجموعه‌ی زنبور با رویکردی کودک‌محور در همه‌ی ابعاد این حوزه به آفرینش آثار ادبی کودک پرداخته است؛ تألیف‌های خاص این مجموعه در زمینه‌های نثر و نظم، بازآفرینی، بازنویسی قصه‌های کلاسیک با تصویرگری‌های شگفت‌انگیز بخشی از این حرکت است.

۴) جایگاه ادبیات کودک ایران در جهان کجاست؟ بهتر است بپرسم ادبیات معاصر کودک ایران هم‌گام با ادبیات مدرن کودک دنیا رشد کرده است؟

ادبیات میدان مسابقه و پر کردن ویترین‌های شخصی نیست؛ بلکه تعریف یک پدیده‌ی اجتماعی است در بهبود کیفیت زیست‌جمعی. ادبیات این بوم و بَر ریشه در فرهنگی چند هزار ساله دارد؛ ادبیات کودک نیز خُردسازه‌ای از این حوزه‌ی کلان است. ادبیات شفاهی یا فرهنگ عامه در ایران‌زمین؛ در قالب افسانه‌ها، متل‌ها و ضرب‌المثل‌ها، حکایت‌ها و از همه مهم‌تر لالایی‌ها و ترانه‌ها، ارجاع به یک آغاز با پشتوانه است. بررسی سیر تاریخی ادبیات کودک در ایران از دوران باستان تا دوره‌ی معاصر پاسخ‌گوی ابهام‌های این حوزه است. شاید در سال‌های اخیر در حوزه‌ی کودک در بخش روایت و تصویر (که بیشتر نمود آن در حوزه‌ی تصویر است) اندک گامی به جلو برداشته باشیم‏، اما این مقال حدیث درد دیگری است. به حوزه‌ی نگارش و پرداخت متن کودک در بازار نشر ایران معاصر نگاهی بیندازید؛ به بحث یک کتاب یا یک نویسنده‌ی خاص ورود نمی‌کنم؛ فقط تعداد نویسنده‌ها و نیز کتاب‌های مهم این عرصه را بشمارید. آن‌قدر اندک است که… بگذریم. حرفم این است که نگارش کتاب‌های کودک در این حوزه به حدی فقیر است که نمی‌توان آن را ارزیابی کرد. در بحث ترجمه، وضعیت از این هم دردناک‌تر است؛ ترجمه‌های شتاب‌زده و پرغلط و انتخاب نادرست کتاب‌های کم‌محتوا و حتی بی‌محتوا و هم‌سو نبودن با خواست بازارِ هدف، افزودن دردی بر دردهای دیگر این حوزه است. در مبحث تصویرگری کودک، گرچه گام‌هایی رو به جلو برداشته‌ایم، هنوز راه بسیار در پیش داریم. حوزه‌ی تصویرگری با مقوله‌ی نویسندگی ارتباط مستقیم دارد. باید بپذیریم حضور در عرصه‌ی بین‌المللی الزامات خود را دارد.

۵) برای حضور در عرصه‌ی بین‌المللی چه برنامه‌هایی دارید؟

همان‌طور که گفتم، ادبیات این مرزوبوم ریشه در فرهنگی دُرینه و دیرینه دارد. کارستان درک همین مقوله‌ی بنیادین است. باید بدانیم میراث‌دار چه گنجینه‌ی گران‌بهایی هستیم. ادبیات کلاسیک این سرزمین گنج پربهایی است. بازنویسی، بازآفرینی و تصویرگری‌های بسیار دقیق و متنوع و کودک‌محور، آفرینش کندوی بی‌همتای زنبور در بازار نشر ایران است. در حوزه‌ی تألیف و ترجمه نیز ما بر مبنای اسلوب و معیارهای معین حرکت می‌کنیم. ما همه‌ی تمهیدات حضور در این بازار را زیرسازی کرده‌ایم. بخش‌های مختلف مجموعه‌ی ما طوری تعریف شده‌اند که تمام نیازهای کودک و الزامات حضور در عرصه‌ی بین‌المللی را پوشش دهد. زنبور فقط یک برند نیست، کندوی شیرین کودکان جهان است. عسل‌های زنبور در راه است؛ در حال حاضر انتشارات گاج نشر خود را در کشور آلمان به ثبت رسانده و فروشگاه آن را در شهر بن آلمان با مجموعه‌ی ده جلدی داستان‌های کلیله‌ودمنه به قلم دکتر مریم جلالی و کتاب‌های عروسکی به قلم اسدالله شعبانی را به زبان آلمانی افتتاح و رونمایی کرده است.

۶) در مجموعه کتاب‌های زنبور اولویت‌بندی اهداف شما چیست؟

تنها اولویت‌ ما نهادینه‌سازی رهیافت‌های علمی پرورش کودک براساس فرهنگ و نیازهای جامعه‌ی امروز اوست. کودک امروز زیست خاص خود را تجربه می‌کند. حوزه‌ی کودک اقیانوسی بزرگ و عمیق است. ما کجای این قصه‌ایم؟ می‌گویم باید بکوشیم. سره را از ناسره تمییز دهیم؛ راه صعب، اما پیمودنی است. مفاهیم نوین مسلط بر فضای ادبیات مدرن کودک نه تنها تناقضی با اقلیم فرهنگی آن ندارد، که آبشخور حیات تازه‌ای است. تأکید می‌کنم، رویکرد ما در  زنبور، ساخت کندویی شیرین برای تمام کودکان جهان است. اولویت ما، عرضه‌ی نیازهای کودک و پرورش استعدادهای او در راستای نقش‌پذیری اجتماعی و ورود به دنیای فرداست.

کودک، نقشینه‌ی قالی هزار رنگی است که رنگ و نگارش تنیده در تار و پود جامعه است، کشف خلاقیت اکتشافی کودک، پیچیدگی‌ها و فراز و نشیب‌های خود را دارد. گروه‌های پژوهشی این مجموعه براساس نیازمندی‌ها و رفع محرومیت‌ها و محدودیت‌های کودکان فعالیت می‌کنند. هدف ما آسیب‌شناسی و اتخاذ رویکردهای مناسب در راستای رفع نواقص و نابسامانی‌های این حوزه است.

۷) شما فرمودید در حوزه‌ی ادبیات کودک دل‌مشغولی دارید. به نظرتان محتوای داخلی، یعنی آثار تألیفی نویسندگان داخلی، خوراک روحی کودکان ایران را تأمین می‌کند؟ رویکرد شما به انتشار اثر داخلی و ترجمه‌ی اثر چیست؟

ببینید ناشران برای انتشار اثر ترجمه با توجه به میزان دسترسی به اطلاعات روز دنیا قطعاً از خیل عظیم آثار چاپ‌شده در میان ناشران خارجی، بهترین آثار را انتخاب می‌کنند؛ با این‌حال زنبور، واحد کودک و نوجوان انتشارات گاج فقط روی آثار منتخب و جایزه‌گرفته‌ی خارجی تمرکز نمی‌کند؛ برای حمایت از نویسندگان و تصویرگران داخلیِ حوزه‌ی کودک نیز فرصت‌هایی طلایی فراهم می‌کند تا کودکان از آثار بومی محروم نشوند.

رویکرد ما به انتشارات خارجی تعاملی است. یعنی همواره در تلاشیم با ناشران خارجی در ارتباط باشیم و حداقل حق معنوی اثر را با رضایت از ناشران بگیریم.

درباره‌ی اثر داخلی نیز همیشه در‌های گاج به روی نویسندگان و شاعران و تصویرگران حوزه‌ی کودک باز است.

۸) درباره‌ی ارتباطتان با مخاطبانتان بگویید.

رابطه‌ی زنبور با مخاطبانش بسیار پویاست. ما از کودکان می‌آموزیم؛ در کنار آن‌ها قرار می‌گیریم؛ علایقشان را می‌شنویم و براساس علاقه‌مندی‌ها و نیازهای گروه‌های سنی مختلف تولید محتوای فرهنگی می‌کنیم. در این راستا بارها تلاش کرده‌ایم از نشرهای بزرگ و موفق دنیا الگو بگیریم. اگر کتابی برای نوجوانان تولید می‌کنیم از نوجوانان می‌خواهیم آن را بخوانند، نقطه نظراتشان را بیان کنند و میزان ارتباط مخاطب با اثر را می‌سنجیم.

۹) ساختارهای اقتصاد سنتی در فضای فعالیت نشر در ایران در حوزه‌هایی مثل تولید و چاپ و توزیع و  فروش شما را ناامید نمی‌کند؟

گاج هیچ‌وقت ناامید نیست. فعالیت اقتصادی در حوزه‌ی نشر مخاطرات خود را دارد. چاپ هر کتاب برای من تولد یک کودک است. تأمین فضای رشد و شیوه‌ی پرورش و تغذیه‌ی این کودک بدون دل‌مشغولی‌ داشتن و برنامه‌ریزی ممکن نیست. تولد گاج تجربه‌ی یک فرصت اقتصادی نبود. تولد این پدیده شکوفایی ممارست یک ایده‌ی خلاق بود. گاج همواره کوشیده است هم‌سو با تحولات روز دنیا سیاست فعالیت خود را تعریف و عملی کند؛ زیرا ساخت‌های سنتی در حوزه‌ی اقتصاد، کشش دریافت و انتقال حجم بالای کالای اقتصادی و توان رقابت مستعمر و مؤثر با بنگاه‌های غول‌پیکر اقتصادی را ندارد.

گاج تحول تازه‌ای در حوزه‌ی فرهنگ و اقتصاد کتاب در سطح بین‌الملل خواهد بود.

۱۰) با فضای فعلی نشر ایران در زمینه‌ی تولید و فروش کتاب، مبحث رقابت تجاری در فضای اقتصاد بین‌الملل چه‌قدر عملی است؟ بنگاه‌های اقتصادی بزرگ دنیا بی‌رحمانه تقریباً همه‌ی حجم مبادلات تجاری را با سرمایه‌گذاری‌های کلان و نیروی کار متخصص به خود اختصاص داده‌اند. آیا ورود به این فضا هراسناک و از منظر اقتصادی صرفاً تجربه‌ی یک شکست محتوم نیست؟

ورود به هر حوزه‌ای رعایت اسباب عقلی و ملاحظات منطقی خود را می‌طلبد. حوزه‌ی اقتصاد کتاب در دنیا تعریف و جایگاه خاص خود را دارد. گاج اکنون در بازار رقابت داخلی حضور چشم‌گیر و بی‌نظیری را تجربه می‌کند، اما آیا باید به این شکل و شیوه‌ی حضور دل‌خوش و بسنده بود؟ به‌جد می‌گویم نه. افق گاج در این حوزه به یادگار گذاشتن میراثی گران‌بها برای همگان است. زیرساخت‌های این پدیده‌ با وسواس بنا نهاده شده و به زودی از غول مدرن گاج در گوی دنیا رونمایی می‌شود. قالیچه‌های سلیمان گاج همان مغازه‌های مجازی و نامرئی آن است.  در این مسیر اقدامات جزیره‌ای کارآمد نیست. باید هم‌سو با تحولات، تحول تازه‌ای را برای رسیدن به یک اتفاق تازه تجربه کرد. می‌گویم باید تجربه کرد، چرا که این تجربه باید خودْ مسیرِ پیمودن یک تجربه‌ی دیگر باشد. در این مسیر، حتی توقف هم متوقف نمی‌شود. دانایی در مسیر تحول حد و مرز ندارد. یک راه به راه دیگر نقب می‌زند. بازیگران بازار، کالاها و خدمات، رویکردهای تولید، بازاریابی، توزیع و مصرف نقش بارزی در بازار فروش و حجم مبادلات تجاری ایفا می‌کند. بسترسازی مناسب فضای اینترنت و فرهنگ‌‌سازی خرید و فروش اینترنتی گام‌های بنیادینی در این زمینه است. مبادلات خرید و فروش باید براساس اعتماد و مشارکت مطمئن دو طرف باشد. شاید زمانی که مایکل آلدریک در سال ۱۹۷۹ خرید آنلاین را اختراع کرد، خودش هم نمی‌دانست چه تحول شگرفی را در حوزه‌ی اقتصاد بین‌الملل ایجاد کرده است. حال که عمر کوتاهی از این تجارت گذشته با سرعت سرسام‌آوری در حال حرکت و پویایی است. تکنولوژی خرید و فروش الکترونیک در ایران نوپاست و نیازمند رشد، تقویت و مراقبت است. گاج با علم به همه‌ی این موارد با شناخت وضعیت فعلی به دنبال تقویت داشته‌ها و ایجاد یک ساختار تجاری پویا و مدرن در اقتصاد کتاب است. من بر این باورم که با صبر و حوصله و تقویت روحیه‌ی مشارکت و تعامل و با علم‌اندوزی و تسلط به فناوری‌های مدرن و کسب تجربه در این زمینه می‌توان بخش فعال و مهمی از داده‌های تجاری تأثیرگذار در سطح جهان بود.

۱۱) افق سیاست‌گذاری شما برای زنبور کجاست؟

حضور پویا، چشم‌گیر و بی‌نظیر در حوزه‌ی آموزش، شروع حرکت بزرگ و ماندگار گاج بود. اسلوب‌های خاص تألیف کتاب خود گواه تنوع و ابداع رهیافت‌های آموزش ما در این عرصه است. در حال حاضر حوزه‌ی کودک افق تازه‌ا‌ی برای رصد یک منظومه‌ی دل‌نواز و بکر است. کوشیده‌ایم در این حوزه گام‌های مهم و مؤثر برداریم. ساختار فعالیت زنبور پیمودن راه‌های تازه و ارائه‌ی راه‌کارهای بکر است. حضور در بازار بین‌المللی و شهر اینترنتی نامرئی و بین‌المللی اقتصاد کتاب شروع یک حرکت تازه است که در عرصه‌ی نشر قدمی ماندگار محسوب می‌شود. آیندگان از واحد کودک و نوجوان گاج به نیکی یاد خواهند کرد. (می‌خندد)

نوشتن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما ممکن است از این برچسب ها و خصوصیات HTML استفاده کنید:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>